سه رکن کانونی نهضت کرد ها، یعنی اوجالان، HDP و PKK، همچنان از هم فاصله می گیرند. هر چه این فاصله بیشتر می شود، صلح در ترکیه نیز دورتر و دست نایافتنی تر می شود.
در این ایام همۀ ما از خود پرسیده ایم که آیا پروسۀ صلح در ترکیه بی سر انجام به پایان رسیده است یا همچنان «روشن» است. تنها هنگامی که رئیس جمهور رجب طیب اردوغان دو هفتۀ پیش گفت که پروسۀ صلح «در یخچال است»، برایمان آشکار شد که پروسه همچنان روشن است اما در حالت «انتظار» قرار دارد.
اما کی قرار است این پروسه از یخچال بیرون بیاید؟ و زمانی که از سر گرفته شد پارامتر های جدید آن کدام ها هستند؟
من بخت آن را داشتم که در گفتگو با چندین مقام رسمی حکومتی در آنکارا در طی هفتۀ گذشته پاسخ این پرسش ها را بیابم.
پیش از همه چرا پروسۀ صلح منجمد شده است؟ مقامات به سه نقطۀ عطف اشاره می کنند که به این نتیجه منجر شدند. نخست «غائلۀ کوبانی» که در روز های 6 و 7 اکتبر 2014 روی داد. کرد های ترکیه در مقابل آنچه بی تفاوتی حکومت نسبت به محاصرۀ شهر کوبانی در شمال سوریه توسط دولت اسلامی عراق و شام (داعش) می دانستند، تظاهرات کردند.
به زعم حکومت نقطۀ عطف دوم وقایع پس از دیدار کاخ دلمه باغچه میان نمایندگان حکومت و نمایندگان حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) در روز 28 فوریه بود. در دیدار دلمه باغچه فراخوان اوجالان از حزب کارگران کردستان (PKK) که می گفت این حزب باید برای پایان دادن به 40 سال مبارزۀ مسلحانه مجمع عمومی تشکیل دهد، و همزمان یک بیانیۀ 10 ماده ای مشترک قرائت شد.
مقامات ادعا می کنند HDP با معرفی مفاد بیانیۀ مشترک به عنوان پیش شرط های خلع سلاح، موضع منفی و مخربی در قبال بیانیه اتخاذ کرد.
در گفتگویی شخصی که با یالچین آکدوغان معاون نخست وزیر داشتم، وی به ویژه اضافه کرد که آنها از تلاش HDP برای معرفی بیانیه به عنوان «چارچوب توافق» میان دو طرف رنجیده اند، در حالی که این تنها پیام اوجالان بود.
اردوغان بعداً از دیدار دلمه باغچه انتقاد کرده و آن را «غلط» و «مایۀ تأسف» خوانده بود. آکدوغان توضیح داد دلیلی که در پس اظهارات اردوغان قرار داشت القای «چارچوب توافق» پس از دیدار دلمه باغچه توسط HDP بود. بنابراین به نظر می رسد ناخرسندی اردوغان تنها پس از این اعلام نظر به بار آمد.
در مورد سومین نقطۀ عطف، مقامات به کمپین انتخاباتی HDP پیش از انتخابات عمومی 7 ژوئن اشاره می کنند. آنها ادعا می کنند که HDP با حملات توهین آمیز خود به رئیس جمهور اردوغان در اوان انتخابات باعث تحریک مردم شده است. آنها با این کار HDP مخالفند چون اردوغان رهبر یک حزب سیاسی نیست بلکه کسی است که پروسۀ صلح را کلید زده است. از این گذشته آنها مدعی هستند که این کمپین به شدت به پروسۀ صلح آسیب زده است.
با این حال پروسه به پایان نرسیده است. خود یالچین آکدوغان با اعلام اینکه «پروسه برای ما با اهمیت جدی است، و هنوز به پایان نرسیده است»، این نکته را روشن کرد.
از این گذشته حکومت ترکیه همچنان به ارتباط و تماس خود با اوجالان ادامه می دهد. سازمان های حکومتی درگیر در این موضوع عبارتند از معاونت نظم و امنیت عمومی (KDGM) و سازمان اطلاعات ملی (میت).
اما دلیل اینکه دیگر پیام های اوجالان به اطلاع عموم نمی رسند، شرایط سیاسی کنونی در ترکیه است. حکومت مناسب نمی داند در شرایطی که هر روز اخباری دربارۀ شهیدانمان می شنویم، اوجالان دیده یا صدایش شنیده شود.
حال پروسۀ صلح چه موقع از یخچال بیرون می آید؟ پروسه تنها در صورتی از سر گرفته می شود که PKK اعلام عدم فعالیت کند و خارج کردن نیروهایش از ترکیه را آغاز کند. در آنکار شواهدی یافتم مبنی بر اینکه احتمال دارد PKK پیش از انتخابات 1 نوامبر چنین وضعیتی را اعلام کند.
با این حال مقامات تأکید می کنند که این نباید یک گام تاکتیکی باشد، بلکه باید عملی شود و بلافاصله پس از آن ترک سلاح صورت گیرد.
اما پروسه چگونه ادامه خواهد یافت؟ پارامترهای جدید آن چه خواهند بود؟ در این لحظه HDP از معادله خارج است. به عبارت دیگر، نمایندگان این حزب دیگر نقشی نخواهند داشت. در مقابل نهاد های حکومتی، یعنی میت و KDGM، در پروسه نقش هایی بر عهده خواهند گرفت.
از سوی دیگر، تشکیل یک «کمیتۀ نظارتی» که قرار بود برای حصول اطمینان از اینکه طرفین طبق مذاکرات عمل می کنند، هر دو طرف پروسه را تحت نظر بگیرد، دیگر در دستور کار نیست. اما ممکن است دوباره مطرح شود. آکدوغان دربارۀ این نکته اظهار نظر مهمی کرد. وی گفت که دیگر نمی گوید «چه کاری نمی کنیم» چون «شرایط همواره در حال تغییر است».
این نکته نیز کاملاً روشن است که فاصلۀ میان سه عامل کانونی حرکت کرد ها، یعنی اوجالان، HDP و PKK، همچنان در حال بیشتر شدن است.
از زمان آغاز پروسۀ صلح تا کنون PKK از نقشی که اوجالان در این پروسه بازی می کند نا خشنود بوده است. از این رو PKK پای اوجالان را در زیر میز لگد کرده است چون نمی تواند علناً اوجالان را، که رهبر سمبولیک حرکت کرد ها است، مورد حمله قرار دهد.
این روز ها به نظر می رسد HDP و PKK نیز با هم در تعارض هستند. هفتۀ گذشته در پی درخواست صلاح الدین دمیرتاش رئیس HDP از PKK برای توقف حملات، دوران کالکان یکی از رهبران PKK به تندی از HDP انتقاد کرد چرا که «به قدر کفایت در سیاست موفق نبوده است».
دلیل این انشعاب این است که پیروزی انتخاباتی HDP در انتخابات 7 ژوئن فلسفۀ وجود PKK را به شدت زیر سؤال برده است.
به گفتۀ مقامات حکومت، اینک اوجالان و HDP نیز در تعارض به سر می برند. آنها ادعا می کنند اوجالان HDP را به خاطر ناتوانیش در حفظ و تداوم پروسۀ صلح سرزنش می کند. آکدوغان می گوید اوجالان به خاطر برخی اظهار نظر ها که HDP از طرف وی انجام داده، ناخرسند است.
اگر نظری به کل تصویر پیش رو بیفکنیم دو مسأله به وضوح برایمان روشن می شوند: یکی اینکه حزب عدالت و توسعه (AKP)، HDP، پروسۀ صلح و ترکیه همه به نسبتی مساوی از PKK آسیب دیده اند. دیگر اینکه فاصلۀ روز افزون میان سه عامل کانونی حرکت کرد ها بیش از هر چیز به پروسۀ صلح لطمه می زند. هر چه این ها از هم دور تر می شوند، صلح نیز دور تر و دست نایافتنی تر می شود.
در نتیجه هر کسی باید وظیفۀ خود را انجام دهد. HDP باید هر چه سریعتر سایۀ قیمومت PKK را از سر خود بردارد. حکومت نیز از آن سو باید از یکپارچگی HDP با کل نظام حمایت کند زیرا این تنها راه خط کشیدن دور تفنگ ها است.
وردا اوزر / روزنامۀ حریت
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر