بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز جمعه اعلام کرد توافقی برای بازگرداندن گروگانهای در بندِ نوار غزه حاصل شده است. دفتر او پیشتر گفته بود در آخرین لحظات، موانعی در نهاییکردن آتشبسی وجود دارد که قرار است جنگ ۱۵ماهه را متوقف کند.
نتانیاهو گفت در روز جمعه کابینه امنیتی خود را فراخواهد خواند و سپس دولت نیز برای تصویب توافق دیرهنگام آزادسازی گروگانها نشست خواهد داشت.
بیانیه پیش از سپیدهدم نتانیاهو به نظر میرسد راه را برای موافقت اسرائیل با این توافق باز کند؛ توافقی که جنگ در نوار غزه را متوقف میکند و دهها گروگان دربندِ نیروهای مسلحِ مستقر در غزه را در ازای آزادی زندانیان فلسطینی در بند اسرائیل رها میکند. این توافق همچنین اجازه میدهد صدها هزار فلسطینی آواره به بقایای خانههای خود در غزه بازگردند.
در همین حال، حملات هوایی اسرائیل روز پنجشنبه دستکم ۷۲ نفر را در این سرزمین جنگزده کشت.
نتانیاهو گفت به یک نیروی ویژه دستور داده است آماده دریافت گروگانهایی باشد که از غزه بازمیگردند و همچنین خانوادههای آنها را در جریان حصول توافق قرار داده است.
اسرائیل روز پنجشنبه رأیگیری درباره آتشبس را به تأخیر انداخت و دلیل آن را اختلاف لحظه آخری با حماس اعلام کرد. این موضوع در حالی است که افزایش تنشها در ائتلاف دولتی نتانیاهو نگرانیهایی را درباره اجرای این توافق برانگیخته بود؛ توافقی که تنها یک روز پس از اعلام رسمی جو بایدن، رئیسجمهور ایالات متحده، و قطر بهعنوان واسطه اصلی شکل گرفته بود.
دفتر نتانیاهو حماس را متهم کرده بود که از برخی بخشهای توافق عقبنشینی کرده و به دنبال امتیازات بیشتری است. دیوید منسر، سخنگوی دولت اسرائیل، در جلسهای مطبوعاتی گفت خواستههای جدید حماس با نحوۀ استقرار نیروهای اسرائیلی در نوار باریک فیلادلفی (نزدیک مرز مصر) مرتبط است. این منطقه را نیروهای اسرائیلی در ماه مه به تصرف خود درآوردند.
حماس این ادعا را رد کرد و عزت الرشق، از مقامهای ارشد حماس، گفت: «این گروه متعهد به توافق آتشبس است؛ توافقی که واسطهها از آن پرده برداشتهاند.»
توافق آتشبس با مخالفت شدید شرکای راستگرای تندرو در ائتلاف نتانیاهو مواجه است؛ شرکایی که نخستوزیر برای ماندن در قدرت به آنها نیاز دارد. روز پنجشنبه، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، تهدید کرد اگر اسرائیل آتشبس را تصویب کند، از دولت خارج خواهد شد. اما پس از اعلام نتانیاهو در روز جمعه، بنگویر واکنشی نشان نداد.
وزیر خارجه مصر، بدر عبدالعاطی، روز پنجشنبه در مصاحبهای اختصاصی با آسوشیتدپرس از اسرائیل و حماس خواست که «بدون هیچ تأخیری» طرح آتشبس در غزه را اجرایی کنند. مصر سالهاست که میانجی اصلی میان این دو دشمن بهشمار میرود و نقشی کلیدی در مذاکرات آتشبس جاری داشته است.
بر اساس توافقی که چهارشنبه اعلام شد، قرار است درگیری متوقف شود تا در نهایت، به جنگ ۱۵ماهه پایان داده شود؛ جنگی که خاورمیانه را بیثبات ساخته و اعتراضاتی را در سراسر جهان برانگیخته است.
حماس جنگ را در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ با حملهای مرزی به داخل خاک اسرائیل آغاز کرد. طی این حمله حدود ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۰ نفر دیگر به گروگان گرفته شدند.
اسرائیل در پاسخ، حملهای ویرانگر را آغاز کرد که به گفته مقامهای بهداشتی غزه، بیش از ۴۶هزار فلسطینی را کشته است. این آمار، تفکیکی میان غیرنظامیان و شبهنظامیان ارائه نمیدهد اما میگوید زنان و کودکان بیش از نیمی از جانباختگان را تشکیل میدهند.
عملیات نظامی اسرائیل بخشهای وسیعی از غزه را با خاک یکسان کرده و حدود ۹۰ درصد از جمعیت ۲.۳میلیونی غزه را وادار به ترک خانههایشان کرده است. صدها هزار تن در اردوگاههای موقت ساحلی زندگی میکنند و با گرسنگی و بیماری دستبهگریباناند.
فشار داخلی بر نتانیاهو
نخستوزیر اسرائیل با فشار شدید داخلی برای بازگرداندن گروگانها مواجه بوده؛ خانوادههای گروگانها از او خواستهاند آزادی عزیزانشان را بر هر ملاحظه سیاسی دیگری مقدم بدارد.
با این حال، اختلافهای داخلی اسرائیل بر سر این توافق روز پنجشنبه به خوبی آشکار شد؛ ایتامار بنگویر تهدید به استعفا کرد و گفت آتشبس «بیمحابا» است و «تمام دستاوردهای اسرائیل را نابود خواهد کرد.»
خروج حزب «قدرت یهودی» بنگویر، شمار کرسیهای ائتلاف حاکم در کنست (پارلمان اسرائیل) را از ۶۸ به ۶۲ کاهش میدهد و اکثریتی حداقلی برای نتانیاهو باقی میگذارد. بنگویر گفت اگر اسرائیل جنگ را از سر بگیرد، حزب او به ائتلاف بازمیگردد.
خروج بنگویر باعث سقوط دولت یا مختلشدن توافق آتشبس نمیشود، اما در چنین لحظه حساسی میتواند دولت را بیثبات کند و اگر همراهی دیگر متحدان اصلی نتانیاهو را به دست آورد، به فروپاشی آن بینجامد.
مثلاً بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، بهشدت با این توافق مخالف است و از نتانیاهو خواسته پس از مرحله اول آتشبس، جنگ علیه حماس را از سر بگیرد؛ او این شرط را برای ماندن در ائتلاف مطرح کرده است.
شبی از حملات سنگین اسرائیل
فلسطینیان غزه روز پنجشنبه از بمباران شدید اسرائیل خبر دادند. در درگیریهای پیشین هم دو طرف معمولاً در آخرین ساعات قبل از آتشبس، حملات را تشدید میکردند تا به نمایش قدرت بپردازند.
وزارت بهداشت غزه گفت که ۷۲ نفر در این حملات کشته شدهاند، اگرچه این آمار تنها شامل اجساد منتقلشده به دو بیمارستان در شهر غزه است و احتمال میرود رقم واقعی بیشتر باشد.
زاهر الوحیدی، از مقامهای وزارت بهداشت میگوید: «دیروز روز خونینی بود و امروز خونینتر است.»
ارتش اسرائیل اعلام کرد که طی ۲۴ ساعت گذشته حدود ۵۰ هدف شبهنظامیان را در سراسر نوار غزه ــ از جمله انبارهای سلاح و پایگاههای پرتاب راکت ــ هدف قرار داده است.
با شنیدن اخبار درگیری میان مقامهای اسرائیلی و حماس در آخرین لحظات، بیم و نگرانی در سراسر غزه گسترده شد.
عقبنشینی مرحلهای و آزادی گروگانها، همراه با مخاطرات
طبق توافق اعلامشده در روز چهارشنبه، قرار است حدود ۳۳ گروگان ــ از مجموع ۱۰۰ گروگان باقیمانده در غزه در ازای آزادی صدها زندانی فلسطینیِ محبوس در اسرائیل، طی شش هفته آینده آزاد شوند. نیروهای اسرائیلی نیز از بسیاری مناطق عقبنشینی میکنند و صدها هزار فلسطینی میتوانند به آنچه از خانههایشان باقی مانده بازگردند. همچنین کمکهای بشردوستانه به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
قرار است در مرحله دوم ــ که بسیار دشوارتر خواهد بود و در طول مرحله اول دربارهاش مذاکره میشود ــ باقی گروگانها، از جمله سربازان مرد اسرائیلی، آزاد شوند. حماس میگوید تا یک آتشبس دائمی و عقبنشینی کامل اسرائیل برقرار نشود، گروگانهای دیگر را آزاد نمیکند. اسرائیل هم اعلام کرده تا زمانی که حماس را از میان نبرد و کنترل امنیتی نامحدودی بر غزه اعمال نکند، به جنگ پایان نخواهد داد.
سؤالات بیپاسخ
استیو ویتکوف، فرستاده منطقهای دولتِ در آستانه شروع ترامپ، در هفتههای پایانی به مذاکرات پیوست و هم دولت کنونی و هم تیم ترامپ ادعا میکنند که در پیشبرد این توافق نقش داشتهاند.
با این حال، هنوز پرسشهای طولانیمدتی درباره غزه باقی مانده؛ از جمله اینکه چه کسی بر این منطقه حکومت خواهد کرد و چه کسی وظیفه بازسازی عظیم آن را برعهده خواهد گرفت.
اسرائیل تحت فشار شدید جهانی قرار گرفته است، از جمله از سوی نزدیکترین متحد خود یعنی ایالات متحده، به دلیل آمار بالای تلفات غیرنظامیان در غزه. اسرائیل، حماس را مسئول این تلفات دانسته و میگوید این گروه از مدارس، بیمارستانها و مناطق مسکونی برای اهداف نظامی استفاده میکند.
حماس نیز زیر فشار سهمگینی قرار گرفته: ارتش اسرائیل شهرها و مناطق بزرگ غزه را تصرف کرده و مرز میان غزه و مصر را در کنترل دارد. رهبران ارشد حماس ــ از جمله یحیی السنوار، که تصور میشد مغز متفکر حمله سال ۲۰۲۳ باشد ــ کشته شدهاند.
اما نیروهای حماس در برخی مناطق که بهشدت آسیب دیدهاند، پس از عقبنشینی نیروهای اسرائیل دوباره گردهم آمدهاند؛ همین امر احتمال شکلگیری شورشی طولانیمدت را در صورت ادامه جنگ افزایش میدهد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر