مقامهای ایالات متحده و ایران قرار است روز جمعه در عمان گفتوگوهایی با هدف «کاهش تنش» برگزار کنند؛ گفتوگوهایی که در شرایط نگرانی از احتمال رویارویی، همزمان با افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و وقوع چند حادثه تنشزا در روزهای اخیر، دنبال میشود.
پس از هفتهها گمانهزنی و انتشار گزارشهای متناقض درباره سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا، عباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه ۱۵ بهمن اعلام کرد که نشست میان تهران و واشینگتن ساعت ۱۰ صبح روز جمعه ۱۷ بهمن در مسقط، پایتخت عمان، برگزار خواهد شد. این اعلام رسمی پس از آن صورت گرفت که برخی رسانههای خارجی، از جمله وبسایت آکسیوس و خبرنگار اسرائیلی آن، باراک راوید، از لغو احتمالی مذاکرات خبر داده بودند.
به گزارش آکسیوس، واشینگتن ابتدا درخواست ایران برای انتقال محل مذاکرات از استانبول ترکیه به مسقط و همچنین محدود کردن گفتوگوها به برنامه هستهای را رد کرده بود. مقامهای آمریکایی بر لزوم بررسی موضوعات گستردهتر، از جمله برنامه موشکهای بالستیک ایران، حمایت تهران از گروههای منطقهای و نحوه رفتار حکومت ایران با مردم، تأکید داشتند. رسانههای دولتی ایران نوشتند که انتشار این گزارشها و اخبار متناقض بخشی از فشار رسانهای و روانی آمریکا و اسرائیل برای سنجش میزان انعطاف تهران در چارچوب مذاکرات بوده است.
با این حال، ساعاتی پس از اعلام عراقچی، باراک راوید گزارش خود را اصلاح کرد و نوشت که به درخواست رهبران حداقل ۹ کشور عربی و منطقهای، دولت دونالد ترامپ تصمیم گرفته است مذاکرات با ایران در عمان لغو نشود. به گفته مقامهای آمریکایی، این کشورها از ترامپ خواستهاند مسیر دیپلماسی ادامه یابد و در نتیجه، مذاکرات روز جمعه برگزار خواهد شد، هرچند طرف آمریکایی نسبت به حصول نتیجه خوشبین نیست.
فشار منطقهای برای از سرگیری مذاکرات
در رابطه با تجدیدنظر واشنگتن و پذیرش برگزاری مذاکرات در عمان، i24NEWS نوشت که تغییر نظر آمریکا نتیجه فشار هماهنگ متحدان منطقهای بوده است. به گفته مقامهای آمریکایی، دستکم ۹ کشور عربی و مسلمان از واشنگتن خواستند از مذاکرات عقبنشینی نکند و همین فشارها باعث شد دولت آمریکا، با وجود بدبینی نسبت به نیت ایران، با برگزاری گفتوگوها در مسقط موافقت کند.
در این گزارش آمده است که پیشتر در روز چهارشنبه، دو مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفته بودند که واشینگتن عملاً این دیدار را لغو کرده است؛ پس از آنکه تهران از پذیرش شروط آمریکا درباره محل و قالب مذاکرات خودداری کرد. یک مقام ارشد آمریکایی این بنبست را صریح توصیف کرد: «به آنها گفتیم یا همین است یا هیچ، و آنها گفتند: ‘باشه، پس هیچ.’»
اما بعدتر همان روز، وضعیت تغییر کرد؛ زمانی که چندین رهبر عرب و مسلمان بهطور فوری از دولت ترامپ خواستند که از مذاکرات کنار نکشد. دو مقام آمریکایی گفتند دستکم ۹ کشور منطقه پیامهایی را در سطوح بالای دولت آمریکا منتقل کرده و بهشدت از واشنگتن خواستند دیدار با ایران را حفظ کند.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت: «آنها از ما خواستند جلسه را برگزار کنیم و حرفهای ایرانیها را بشنویم. ما به کشورهای عربی گفتیم اگر اصرار داشته باشند، جلسه را برگزار میکنیم؛ اما بسیار بدبین هستیم.»
مقام آمریکایی دیگری افزود که دولت آمریکا موافقت کرده است «از سر احترام» به درخواست متحدان منطقهای و «برای ادامه مسیر دیپلماتیک»، با وجود تردیدهای جدی نسبت به نیتهای ایران، مذاکرات را ادامه دهد.
این تحولات نشاندهنده حساسیت بالای مسائل منطقهای و اهمیت نقش کشورهای عربی در تعیین مسیر مذاکرات است. برخی کارشناسان میگویند فشار متحدان منطقهای آمریکا به منظور جلوگیری از لغو مذاکرات، نشان میدهد که آنها نگران افزایش تنشها و احتمال تشدید بحران در خلیج فارس هستند و تمایل دارند ایران و آمریکا حداقل در چارچوب دیپلماسی رسمی تعامل داشته باشند.
اختلافات بر سر چارچوب مذاکرات
یکی از محورهای اصلی تنش میان تهران و واشینگتن، چارچوب مذاکرات است. ایران اعلام کرده است که قصد دارد گفتوگوها را محدود به برنامه هستهای کند و دیگر مسائل، مانند برنامه موشکی یا نقش منطقهای خود، خارج از دستور کار باشد. مقامهای آمریکایی و برخی متحدان منطقهای برعکس، اصرار دارند که گفتگوها باید شامل طیف وسیعتری از موضوعات شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در کنفرانسی در واشینگتن اعلام کرد: «ما فکر میکردیم چارچوب مشخصی برای مذاکرات در ترکیه ایجاد شده است، اما گزارشهای متناقض ایران نشان میدهد که آنها با این چارچوب موافق نیستند. بنابراین، محل و چارچوب مذاکرات هنوز در حال بررسی است.» او تأکید کرد که مذاکره صرفاً به معنای مشروعیتبخشی به ایران نخواهد بود و باید موضوعات مشخصی مانند برد موشکهای بالستیک، حمایت از سازمانهای تروریستی و رفتار حکومت با مردم نیز شامل شود.
در همین حال، عباس عراقچی بار دیگر بر موضع تهران تأکید کرد و اعلام کرد ایران از چارچوب مذاکرات پیشین عقبنشینی نخواهد کرد.
هشدار ترامپ: رهبر جمهوری اسلامی ایران «باید بسیار نگران باشد»
همزمان با تحولات دیپلماتیک، سطح تنشها میان ایران و آمریکا همچنان بالاست. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه ۱۵ بهمن در گفتوگو با شبکه انبیسی نیوز تأکید کرد که رهبر جمهوری اسلامی ایران «باید بسیار نگران باشد.» وی افزود که ایران پس از حملات آمریکا به دنبال ایجاد یک سایت هستهای جدید بوده و واشینگتن بر این موضوع نظارت داشته و هشدار داده است که اقدامات غیرمجاز با واکنش شدید مواجه خواهد شد.
این موضع نشاندهنده ادامه ترکیب دیپلماسی و فشار نظامی است که از ابتدای روی کار آمدن دولت ترامپ علیه تهران دنبال میشود. تحلیلگران معتقدند که این نوع هشدارها، همزمان با مذاکرات، به منظور تقویت موضع مذاکرهکنندگان آمریکایی و ارسال سیگنال به متحدان منطقهای است که ایالات متحده همچنان گزینههای فشار سخت را در دست دارد.
واکنشهای بینالمللی
در کنار واکنش آمریکا، برخی کشورهای اروپایی نیز بر اهمیت مذاکرات و کنترل تنشها تأکید کردهاند. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما میخواهیم با کشورهای خلیج فارس برای ارتقای صلح در منطقه همکاری کنیم. با این حال، تحولات ایران مانعی بر سر راه است. خشونت باید متوقف شود. ما آمادهایم فشار را بیشتر کنیم و در مذاکراتی با هدف پایان دادن سریع به برنامه هستهای ایران شرکت کنیم.»
این اظهارات نشان میدهد که اتحادیه اروپا و برخی کشورهای کلیدی، ضمن حمایت از مسیر دیپلماسی، آمادهاند فشار دیپلماتیک و حتی اقتصادی را افزایش دهند.
با نزدیک شدن به روز جمعه، اهمیت این مذاکرات بیش از پیش آشکار میشود. هر تصمیم و موضعگیری میتواند تأثیرات گستردهای بر ایران، ثبات منطقه و روابط بینالمللی داشته باشد. نقش کشورهای عربی و منطقهای، همچنین حساسیت و مشارکت اروپا، نشان میدهد که مذاکرات تنها میان دو کشور برگزار نمیشود، بلکه بخشی از یک شبکه گسترده منطقهای و بینالمللی است.
وال استریت ژورنال: کاهش انتظارات از دیدار مسقط
وال استریت ژورنال نوشت: مقامهای منطقهای گفتند توافق شده است که روز جمعه در عمان دیدار برگزار شود، اما آنها همچنان درباره دامنه مذاکرات و اینکه آیا مقامهایی از دیگر کشورهای ذینفع منطقه نیز به این گفتوگوها بپیوندند یا نه، در حال رایزنی هستند. اکنون انتظار دارند دیدار ایران و آمریکا در عمان صرفاً تبادل دیدگاهها باشد و دستاورد ملموس چندانی نداشته باشد، و برخی نیز میگویند با آنچه رویارویی نظامی اجتنابناپذیر میدانند، کنار آمدهاند.
این مقامات تأکید کردند که هدف اصلی میانجیگرها از مذاکرات روز جمعه این است که دو طرف به یک بیانیه کلی برسند که در آن اعلام کنند به دیپلماسی متعهد هستند و بر سر کاهش تنشها و توقف خصومتها توافق کردهاند.
مقامهای خاورمیانهای که در تلاشها برای کاهش تنشها مشارکت دارند، میگویند پس از گفتگوهایشان با دیپلماتهای ایرانی، انتظارات خود از دیدار روز جمعه را کاهش دادهاند.
قدرتهای منطقهای مانند ترکیه، قطر و مصر که در تلاش برای میانجیگری در بحران هستند، تقریباً هیچ ایدهای ندارند که هر طرف واقعاً از مذاکرات چه میخواهد یا اینکه آیا مسیر عملی برای رسیدن به توافق وجود دارد یا خیر.
از نظر کارشناسان، موفقیت یا شکست این دور از مذاکرات پیامدهای مهمی برای برنامه هستهای ایران، امنیت خلیج فارس و روابط آمریکا با متحدان خود خواهد داشت. از نگاه آمریکا و متحدان منطقهای آن، محدود کردن گفتوگوها به برنامه هستهای بدون ورود به مسائل موشکی و منطقهای، ممکن است مذاکرات را کوتاهمدت و ناقص کند، اما تهران آن را به عنوان حفظ اصول و خطوط قرمز خود میبیند. از سوی دیگر، واشینگتن تلاش میکند با فشار منطقهای و رسانهای، ایران را به پذیرش یک چارچوب گستردهتر وادار کند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر