با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به دومین هفته، دونالد ترامپ روز شنبه بر ادامه جنگ پافشاری کرد و گفت جنگ تنها زمانی پایان مییابد که ایران دیگر نه رهبری مؤثری در قدرت داشته باشد و نه ارتشی کارآمد برای ادامه مقاومت. این موضعگیری، که در میانه تبادل حملات گسترده میان ایران، اسرائیل و شماری از کشورهای منطقه بیان شد، نشان میدهد کاخ سفید در مقطع کنونی نهتنها علاقهای به بازگشت به مسیر مذاکره ندارد، بلکه بیش از پیش به سناریوی ازهمپاشی کامل ساختار سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی چشم دوخته است.
ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفت در این مرحله به مذاکره با ایران علاقهای ندارد. او سپس پا را فراتر گذاشت و گفت ادامه حملات هوایی ممکن است موضوع مذاکره را اساساً بیمعنا کند، زیرا ممکن است همه کسانی که میتوانند در ایران در موقعیت رهبری قرار بگیرند کشته شوند و ارتش این کشور از بین برود. او در عبارتی که بازتاب گستردهای یافت گفت: «ممکن است در مقطعی دیگر کسی باقی نمانده باشد که بگوید تسلیم میشویم.» چنین اظهاراتی، در عمل، به معنای کنار گذاشتن ایده پایان جنگ از مسیر توافق و نزدیک شدن به منطق جنگی است که هدف آن فلج کردن کامل ساختار قدرت در ایران است.
این موضع در شرایطی بیان شد که جنگ در سراسر منطقه ابعاد گستردهتری یافته است. در همان روزی که ترامپ سخن میگفت، ایران و اسرائیل بار دیگر حملات متقابلی را علیه یکدیگر انجام دادند و دامنه درگیری به لبنان، خلیج فارس و عراق نیز کشیده شد. همزمان، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در تلاشی آشکار برای کاهش خشم کشورهای عربی منطقه، بابت حملات ایران به برخی از این کشورها عذرخواهی کرد و از آنان خواست به حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران نپیوندند. او تأکید کرد که خواست ترامپ برای «تسلیم بیقیدوشرط» جمهوری اسلامی چیزی جز «یک رویا» نیست. با این حال، پزشکیان گفت شورای موقت رهبری ایران تصمیم گرفته است حمله به کشورهای همسایه را متوقف کند، مگر آنکه حملات علیه ایران از خاک آن کشورها صورت گیرد. این موضع پزشکیان به سرعت از سوی سپاه و عضو دیگر شورای رهبری رد شد.
با وجود اظهارات پزشکیان، ترامپ عذرخواهی او را نه نشانهای از تلاش برای کاهش تنش، بلکه بهمنزله نوعی تسلیم تعبیر کرد. او همچنین هشدار داد که ایران در روز شنبه «بهشدت» هدف حمله قرار خواهد گرفت و آمریکا ممکن است دامنه حملات خود را باز هم گسترش دهد. این سخنان در ایران بازتاب سیاسی فوری داشت و نشانههایی از اختلافنظر در درون ساختار قدرت را برجسته کرد. هرچند علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در تلویزیون دولتی وجود هرگونه شکاف در میان مقامهای جمهوری اسلامی را رد کرد، اما واکنش تند جناحهای سختگیر به سخنان پزشکیان نشان داد اظهارات او دستکم بخشی از محافل قدرتمند درون حکومت، از جمله سپاه پاسداران، را خشمگین کرده است.
دفتر رئیسجمهور ایران پس از بالا گرفتن واکنشها، بار دیگر تأکید کرد که نیروهای نظامی ایران به هر حملهای که از پایگاههای آمریکایی در منطقه انجام شود، پاسخی قاطع خواهند داد. ساعاتی بعد، پزشکیان در شبکههای اجتماعی همان مواضع خود را تکرار کرد، اما این بار بخش مربوط به عذرخواهی را که با انتقاد تندروها مواجه شده بود، حذف کرد. حمید رسایی، روحانی و نماینده تندرو مجلس، در شبکه ایکس نوشت که موضع پزشکیان «غیرحرفهای، ضعیف و غیرقابلقبول» بوده است. محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه و یکی از اعضای شورای سهنفرهای که موقتاً بخشی از اختیارات رهبری را در دست دارد، نیز تصریح کرد که از خاک برخی کشورهای منطقه برای حمله به ایران استفاده شده و حملات تلافیجویانه ادامه خواهد یافت.
تنها چند ساعت پس از سخنان پزشکیان، سپاه پاسداران اعلام کرد پهپادهای ایران یک مرکز عملیات هوایی آمریکا در پایگاه الظفره نزدیک ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، را هدف قرار دادهاند. رویترز تأکید کرده که نتوانسته است بهطور مستقل این ادعا را تأیید کند. سپاه همچنین در ادامه شب اعلام کرد یک پالایشگاه اسرائیلی را هدف قرار داده است. در منطقه حیفا آژیرهای خطر به صدا درآمد، هرچند گزارشی از خسارت عمده منتشر نشد. همزمان، گزارشهایی نیز از شلیک راکت به سوی سفارت آمریکا در بغداد منتشر شد. منابع امنیتی و شاهدان عراقی گفتهاند چند راکت این منطقه را هدف قرار دادهاند و محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، به نیروهای امنیتی دستور داده عاملان این حمله را تعقیب کنند. آسوشیتدپرس گزارش داد که یکی از موشکها به محل فرود بالگرد در مجتمع بزرگ سفارت اصابت کرده، اما تلفات جانی در پی نداشته است.
در داخل ایران نیز حملات آمریکا و اسرائیل ادامه یافته است. خبرگزاریهای محلی به نقل از منبعی در وزارت نفت ایران گزارش دادند که انبارهای سوخت در سه نقطه، از جمله در کرج در غرب تهران، هدف حملات قرار گرفتهاند. رسانههای دولتی همچنین از حمله ایران به نیروهای آمریکایی در پایگاهی در بحرین خبر دادند و یک شاهد رویترز از شنیده شدن صدای انفجار در دوحه خبر داد. در مجموع، ایران در پاسخ به جنگ آمریکا و اسرائیل، هم اسرائیل و هم شماری از کشورهای عربی خلیج فارس را که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند هدف قرار داده است. امارات متحده عربی، کویت، قطر، بحرین، عمان، عربستان سعودی و عراق همگی طی هفته گذشته از حملات موشکی یا پهپادی خبر دادهاند.
گسترش دامنه جنگ به لبنان نیز ادامه یافته است. اسرائیل هشدار داده که اگر دولت لبنان حزبالله را مهار نکند، «بهای بسیار سنگینی» خواهد پرداخت. همزمان، اسرائیل مواضع حزبالله را با حملات هوایی شدید درهم کوبیده و یک عملیات مرگبار هلیبرد در شرق لبنان انجام داده است. تصاویر ویدئویی رویترز از صبح شنبه نشان میدهد که ساختمانهای بیشتری در حومه جنوبی بیروت، که در کنترل حزبالله است، به تودههایی از آوار دودآلود، گرد و سیمهای درهمپیچیده تبدیل شدهاند. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرده که از روز دوشنبه تاکنون شمار کشتهشدگان حملات اسرائیل به ۲۹۴ نفر رسیده است.
از سوی دیگر، نماینده ایران در سازمان ملل، امیر سعید ایروانی، اعلام کرده است که حملات آمریکا و اسرائیل تاکنون دستکم ۱۳۳۲ غیرنظامی ایرانی را کشته و هزاران نفر دیگر را زخمی کرده است. رسانههای دولتی ایران از انفجارهای عظیم در بخشهایی از تهران خبر دادهاند و اسرائیل نیز گفته مواضع موشکی و مراکز فرماندهی ایران را هدف قرار داده است. در اسرائیل، حملات ایران تاکنون ۱۰ کشته بر جای گذاشته است. لاریجانی همچنین به گزارشهایی اشاره کرد که مدعی اسارت نظامیان آمریکایی بودند، اما فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا این ادعا را رد کرده و گفته است هیچ نظامی آمریکایی به اسارت درنیامده است. در عین حال، بقایای اجساد دستکم شش نظامی آمریکایی روز شنبه به یک پایگاه هوایی در ایالت دلاور منتقل شد.
در این میان، یکی از پیامدهای مهم راهبرد ایران برای گسترش بحران، افزایش محسوس هزینههای اقتصادی جنگ بوده است. اختلال در بازار انرژی، تجارت جهانی و شبکههای لجستیکی اکنون به یکی از مهمترین ابعاد بحران بدل شده است. شرکت ملی نفت کویت روز شنبه کاهش تولید را آغاز کرد و این تصمیم به کاهشهای قبلی تولید نفت و گاز در عراق و قطر افزوده شد. بازارهای جهانی نیز بهشدت متلاطم شدهاند و قیمت نفت به بالاترین سطح خود در چند سال اخیر رسیده است. تنگه هرمز نیز عملاً بسته شده و این موضوع فشار سنگینی بر تجارت جهانی انرژی وارد کرده است. ترامپ گفته نیروی دریایی آمریکا میتواند کشتیها را در خلیج فارس اسکورت کند، اما هنوز روشن نیست این اقدام تا چه اندازه میتواند بحران جاری را مهار کند.
همزمان، ترامپ بار دیگر بر خواسته خود برای ایفای نقش در انتخاب رهبر بعدی ایران تأکید کرد؛ خواستهای که ایروانی آن را به صراحت رد کرد. در داخل ایران، رسانههای حکومتی گزارش دادهاند که روحانیان تندرو خواستار انتخاب سریع رهبر جدید شدهاند و ممکن است این روند از روز یکشنبه وارد مرحلهای تعیینکننده شود. آیتالله حسین مظفری، یکی از اعضای مجلس خبرگان، گفته است این نهاد ۸۸ نفره که مسئول انتخاب رهبر جدید است، ممکن است ظرف ۲۴ ساعت آینده تشکیل جلسه دهد.
مجموعه این تحولات نشان میدهد که جنگ نهتنها از مرحله حملات محدود گذشته، بلکه اکنون به نبردی فرسایشی و منطقهای تبدیل شده که در آن هر طرف میکوشد از طریق گسترش جغرافیای درگیری، هزینههای طرف مقابل را بالا ببرد. اما در این میان، اظهارات تازه ترامپ بیش از هر چیز نشان میدهد که کاخ سفید در حال فاصله گرفتن از هرگونه راهحل سیاسی و نزدیک شدن به سناریویی است که پایان جنگ را در حذف کامل ساختار رهبری و توان نظامی ایران میبیند؛ سناریویی که در صورت ادامه، میتواند خاورمیانه را به مرحلهای حتی خطرناکتر و غیرقابلپیشبینیتر وارد کند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر