باراک راوید، مارک کپوتو / اکسیوس / اول مارس ۲۰۲۶
او هرگز پیشبینی نمیکرد چنین اتفاقی بیفتد.
چرا مهم است: عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل که منجر به کشته شدن خامنهای شد، اوج دو ماهی بود که طی آن پرزیدنت ترامپ دیپلماسی و جنگ را در دو مسیر موازی پیش برد. روز جمعه، او جنگ را انتخاب کرد.
این بحران که با قیام مردمی در ایران در اواخر دسامبر آغاز شد، به سبک سنتی ترامپ بود؛ سرشار از چرخشها، تغییر تصمیمهای لحظه آخری و ضد اطلاعات عمدی.
در نهایت، همین ابهام خود به یک دارایی استراتژیک تبدیل شد و رهبری ایران را در برابر بزرگترین حمله هوایی تاریخ ارتش اسرائیل، آسیبپذیر کرد.
چگونگی ماجرا: بذرهای عملیات روز شنبه در اواخر دسامبر کاشته شد؛ زمانی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با ترامپ در «مار-آ-لاگو» دیدار کرد.
اعتراضات ضد حکومتی بهتازگی در ایران آغاز شده بود و هنوز مشخص نبود که این اعتراضات تا چه حد جدی خواهند شد.
نتانیاهو از این نشست برای گفتگو درباره پیگیری حملات مشترک سال گذشته استفاده کرد — حملاتی که عمدتاً بر توانمندیهای موشکهای بالستیک ایران متمرکز بود و بهطور موقت برای حوالی ماه می برنامهریزی شده بود.
اما ظرف چند روز، محاسبات تغییر کرد.
رژیم با تمام قوا دست به سرکوب زد و هزاران نفر را کشت. ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «کمک در راه است» و از معترضان خواست نهادهای حکومتی را به تصرف خود درآورند.
در ۱۴ ژانویه، ترامپ در آستانه صدور فرمان حمله بود اما عقبنشینی کرد. در عوض، او دستور تقویت گسترده نظامی در خاورمیانه را صادر کرد و مخفیانه برنامهریزی برای یک عملیات مشترک با اسرائیل را آغاز نمود.
در هفتههای بعد، رئیس موساد دو بار از واشینگتن بازدید کرد و پس از او، رئیس اطلاعات ارتش اسرائیل و رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل راهی آمریکا شدند — همگی برای هماهنگی آنچه که بعداً به عملیاتهای «خشم حماسی» (Epic Fury) و «شیر غران» (Roaring Lion) تبدیل شد.
مسیر دیگر: همزمان، ترامپ در حال بررسی این موضوع بود که آیا فشار نظامی میتواند منجر به توافقی با ایران طبق شرایط او شود یا خیر.
ایالات متحده و ایران در اوایل فوریه در عمان، برای اولین بار پس از جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته، با یکدیگر دیدار کردند.
چند روز بعد، نتانیاهو با فوریت به واشینگتن سفر کرد تا درباره خط قرمزهای آمریکا در مذاکرات گفتگو کند — و اینکه آیا در صورت شکست گفتگوها، آمریکا و اسرائیل عملیات نظامی مشترکی را آغاز خواهند کرد یا خیر.
از همان ابتدا، جرد کوشنر و استیو ویتکوف، فرستادگان ترامپ، نسبت به شانس دستیابی به توافق تردید داشتند — اما سه مقام آمریکایی و اسرائیلی تأکید کردند که در ابتدا مذاکرات هستهای در ژنو یک فریب کامل نبود.
یک مقام آمریکایی گفت: ترامپ میخواست برای رسیدن به توافق تلاش کند و به ایرانیها صراحتاً گفته شده بود که «اگر خیلی سریع شاهد پیشرفت واقعی در یک توافق واقعی نباشیم، حملات نظامی رخ خواهد داد.»
نکات پنهان: یک هفته قبل از نشست ژنو، آمریکا و اسرائیل بر سر یک بازه زمانی احتمالی برای آغاز حمله توافق کردند: شنبه پیشرو، زمانی که خامنهای طبق روال معمول با دستیاران ارشد خود در مجتمع حکومتی دیدار داشت.
اما آنها با یک چالش خاص روبرو بودند: جلوگیری از اینکه خامنهای به چیزی مشکوک شود و به پناهگاه زیرزمینی خود عقبنشینی کند.
یک مقام اطلاعاتی اسرائیل گفت گزارش «اکسیوس» که به احتمال ترور خامنهای اشاره کرده بود، باعث نگرانی برنامهریزان نظامی شد — اما رهبر ایران برنامههای خود را تغییر نداد.
مذاکرات نهایی: زمانی که کوشنر و ویتکوف روز پنجشنبه به ژنو سفر کردند، از قبل حدس میزدند توافقی در کار نخواهد بود — اما همچنان جلسه را برگزار کردند. این کار باعث شد ایرانیها باور کنند که دیپلماسی همچنان زنده است.
یک مقام آمریکایی گفت: «یکی از قوانین معاملهگری این است که باید خیلی سریع بفهمید معاملهای در کار هست یا نه.»
در اتاق مذاکره، ایرانیها حتی به منعطفترین موضع آمریکا هم نزدیک نشده بودند. پس از جلسه اول، کوشنر و ویتکوف با معاون رئیسجمهور، ونس، روی یک خط امن تماس گرفتند و به او گفتند که شکافها هنوز عمیق است. دور دوم مذاکرات در آن شب نیز چیزی را تغییر نداد.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت: «کوشنر و ویتکوف دیدند که پیشنهاد ایران مزخرف است و فقط برای خریدن زمان ارائه شده است. هیچ محتوای قابل اتکایی برای کار کردن وجود نداشت.»
مقام دیگری استراتژی ایران را از ابتدا «بازی، فریب و تاکتیکهای وقتکشی» خلاصه کرد. این مقام گفت: «ما این را به رئیسجمهور گزارش دادیم و طبیعتاً او گزینههای مختلف را بررسی کرد.»
جزئیات بیشتر: مقامات آمریکایی گفتند سه حوزه وجود داشت که نتوانستند ایران را برای توافق در مورد آنها متقاعد کنند:
• برنامه هستهای و فعالیتهای غنیسازی: آمریکا به ایران پیشنهاد سوخت هستهای رایگان برای یک برنامه هستهای غیرنظامی — برای مدت نامحدود — را در ازای دست کشیدن از غنیسازی داد. ایرانیها مخالفت کردند. یکی از مقامات گفت: «این نشانه بزرگی بود.»
• برنامه موشکهای بالستیک: ایرانیها «در هر مورد» از گفتگو درباره توانمندیهای موشکی خود خودداری کردند. یک مقام گفت: «ما نمیتوانیم در جهانی زندگی کنیم که این افراد نه تنها موشک دارند، بلکه توانایی ساخت ۱۰۰ فروند در ماه را بهطور دائمی دارند تا هرگونه دفاع احتمالی را در هم بشکنند.»
• تأمین مالی گروههای نیابتی منطقه: ایران همچنین از پرداختن به موضوع تأمین مالی گروههای شبهنظامی در سراسر منطقه خودداری کرد؛ موضوعی که آمریکا و اسرائیل میگویند دهههاست خاورمیانه را بیثبات کرده است.
پشت صحنه: قبل و در حین گفتگوها، مقامات آمریکایی گفتند دادههای اطلاعاتی روشن کرد که ایران از قبل در حال بازسازی تأسیسات هستهای است که ترامپ مدعی بود در عملیات «پتک نیمهشب» (Midnight Hammer) در ژوئن گذشته «محو شدهاند».
وقتی کوشنر و ویتکوف درخواست یک پیشنهاد ملموس کردند، ایرانیها یک سند هفت صفحهای ارائه دادند که نیازهای غنیسازی را که به ادعای آنها برای مقاصد غیرنظامی بود، ترسیم میکرد.
تیم ترامپ اعداد را با دیدهبان هستهای سازمان ملل چک کردند. یک مقام گفت: «این منجر به توانایی غنیسازی میشد که تقریباً پنج برابر بیشتر از آن چیزی بود که در توافق هستهای [۲۰۱۵] تعیین شده بود.»
مقامات همچنین گفتند ایران بهطور مخفیانه مواد غنیشده را در رآکتور تحقیقاتی تهران تحت پوشش تحقیقات پزشکی ذخیره کرده بود.
یکی از مقامات گفت: «آنها حتی یک بار هم از هیچیک از مواد شکافتپذیر در آنجا برای ساخت حتی یک دارو استفاده نکردند. همه اینها برای فریب طراحی شده بود.»
واقعیتسنجی: این گزارش عمدتاً بر اساس اظهارات مقامات آمریکایی و متحدان آنها پس از حملات تهیه شده است و بلافاصله توسط منابع مستقل قابل تأیید نبود.
ساعات پایانی: پس از ژنو، وزیر امور خارجه عمان با فوریت به واشینگتن پرواز کرد و روز جمعه با ونس دیدار نمود؛ تلاشی در آخرین لحظه برای به تأخیر انداختن تصمیم ترامپ.
اما رئیسجمهور پیش از آن تصمیم خود را گرفته بود.
هنگامی که یک مقام عرب روز جمعه از ویتکوف پرسید که آیا حملهای قریبالوقوع است، فرستاده کاخ سفید از پاسخ به این سؤال طفره رفت.
صبح شنبه، خامنهای همانطور که برنامهریزان آمریکایی و اسرائیلی پیشبینی کرده بودند، دستیارانش را فراخواند.
دو جلسه دیگر از مقامات امنیتی و اطلاعاتی ایران نیز همزمان در طبقه بالای زمین در تهران در حال برگزاری بود. دقایقی بعد، هر سه مکان همزمان مورد اصابت قرار گرفتند.
یک مقام اطلاعاتی اسرائیل گفت: «اگر ایرانیها به ژنو میآمدند و آنچه ترامپ میخواست را به او میدادند، او ترمز مسیر نظامی را میکشید. اما آنها متکبر بودند و فکر میکردند او دست به اقدام نخواهد زد. آنها اشتباه میکردند.»
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر